“Վարդ սիրեցի” կամ “Սարի աղջիկ”: Աղավաղված երգի պատմություն…

<<Վարդ սիրեցի>> կամ <<Սարի աղջիկ>>-ը հայկական ազգային երգ է: ժամանակի ընթացում քաղաքական և աշխարհագրական որոշակի գործոնների շնորհիվ կամ պատճառով տարածվել է նաև թուրքերի շրջանում և որպես արդյունք`  նաև թրքացվել. երգը Թուրքիայում ունի թուրքական անվանում` <<Սարի Գելին >>(Sarı Gelin): Երգը վերջին մի քանի տասնամյակում ենթարկվել է նաև ադրբեջականական աղավաղումների:

Ըստ թուրքական ավանդության երգի պատմությունը հետևյալն է:  Մի թուրք տղա սիրահարվում է մի հայ աղջկա, բայց վերջիս ամուսնանում է ուրիշի հետ, քանի որ տղան մուսուլման էր, իսկ ինքը` քրիստոնյա:

Թուրքիայում Կոնսերվատորիա ընդունվելու համար պարտադիր պայման է երգել <<Սարի Գելին>> երգ` ըստ նրանց թուրքական ազգային երգ:  Թուրքական ազգային արժեքները երիտասարդների մեջ ավելի լավ սերմանելու համար  2009թ-ին Թուրքիան Հայոց Ցեղապտանությունը ժխտող մի ֆիլմ ցուցադրեց երեխաներին դպրոցներում <<Սարի Գելին>> (Դեղին հարս) անվանումով: Ֆիլմը մեծ աղմուկ բարձրացրեց Թուրքիայում և հատկապես երիտասարդների շրջանում, քանի որ նրանց բռնի կերպով ստիպել էին դիտել այն:

Երկու տարի անց էլ Թուրքիայի վարչապետ Դավութօղլուն թուրքական հեռուստաալիքներից մեկով հարցազրույցի ժամանակ ասաց, թե հայերին պետք է հիշել <<Սարի Գելին>> երգով, քանի որ այն հայկական է և նաև երգեց այն` բնականաբար թուրքերենով:  Սա իհարկե դուր չեկավ <<եղբայր>> Ադրբեջանին և նա էլ վիրավորվեց, որ իր <<բարեկամը>> հեռուստատեսությամբ ադրբեջանական ազգային երգը անվանում է հայկական: Ադրբեջանում էլ յուրաքանչյուր իրեն հարգող էստրադային աստղ, ով նոր է մուտք գործում էստրադա, պետք է այս երգով մուտք գործի ու իր գործունեության ընթացքում հաճակ կատարի այն:

Ինտերնետում էլ մի իսկական քաոս է <<Վարդ սիրեցի>> երգի հետ կապված: Որոշ աղբյուրներ նշում են, որ թուրքական է, որոշներն էլ` որ ադրբեջանական է: Կան նաև աղբյուրներ, որ խոսում են երգի հայկական ծագման մասին ու ավելի հաճախ համեմատվում է թուրքական տարբերակի հետ: Բայց ոչ մի տեղ չկա հայկական ծագման մասին մանրամասներ ու տեղեկություններ. բոլոր դեպքերում այսքան ժամանակ ես չեմ հանդիպել:

Բայց ամենացավալին այն է, երբ հայ երիտասարդը, որ բավականին հաջողություններ ունի երաժշտության ոլորտում, ասում է, որ հայերը ու թուրքերը իրար նման են, քանի որ <<Սարի Գելին>> ունեն և հայերը և թուրքերը:

Այս արդյունք է խնդրի համար պատասխանատու նախախարության անտարբերության, հանրային հեռուստաընկերությունների չափից ավել կոմերցիոն գործունեության, ինչպես նաև գրանտակեր հասարակության: Անհասկանալի է /բոլոր դեպքերում ինձ համար/ այն, որ հայը չի երգում այն, ինչ իրականում իրենն է և թողնում է, որ օտարը դա վերցնի: Իսկ ինքը մինչ այդ վերցնում է ցածրարժեք ադրբեջանական և թուրքական  կլկլոցներ ու դրա հիման վրա իր երգացանկում ևս մի <<գլուխգործոց>> ավելացնում: Բայց հայկական երգը կլկլոցներից մաքրել է դեռևս Կոմիտասը:

Այս հավերժական թվացող բանավեճի ու խնդրի միակ լուծումը գտնվում է թուրքական արխիվներում, որտեղ պահվում են հայկական ազգային երաժշտության նոտաները, որոնք դեռ անցած դարագլխին վերցվել են ներկայիս Թուրքիայի տարածքում ապրող հայերից, բայց և որոնք փակ են նույնիսկ թուրք երաժշտագետների առաջ:

Հ.Գ. Երգի ադրբեջանականացված և թրքացված տարբերակները չեն ներառվել, քանի որ իրականում ցանկանում եմ խնայել  ընթերցողի լսողությունը:

Advertisements

One Comment

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s